عبدالله مستوفى

571

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

با هر فداكارى و زحمتى بود ، بتجهيز مقدمات امر شروع ، تا آنكه ، به حمد اللّه امروزه اصول مركزيت و وسايل آسايش و امنيت كاملا فراهم و اساس هرج‌ومرج و اغتشاشات داخلى يكسره نابود گشته است ، لازم شد ، دومين قدم به طرف آرزوهاى ملى ، كه عبارت از سير به طرف ترقى و تكامل است ، برداشته شود . مبنى بر همين نظريه است ، كه اين جانب با وجود گرفتارى در امر نظام ، و عشق مفرطيكه در تنسيقات و انتظامات قشونى دارم ، معهذا خواست خداوندى ، و استظهار مراحم ملوكانه ، و احساسات هموطنان را در قبول زمامدارى مملكت ، استقبال كرده و در طى اين عقيدهء راسخ و عزم ثابت مىروم ، كه يكمرتبهء ديگر امتحان فداكارى و خدمتگذارى را بملت شرافتمند ايران بدهم . البته عامهء اهالى ميدانند ، كه هميشه ، عمل فرع اراده و اراده تابع عقيده و بالاخره ، از روى صدق نيت و عمل است ، كه ميتوان باجراى مقاصد مكنونه موفق شد . اين جانب هيچوقت تاكنون معتقد باظهار يك سلسله الفاظ با رونق ، ولى عارى از حقيقت و جملات مشعشع ولى غير متعقب به عمل ، نبوده ، و پيوسته عقيده داشته‌ام كه بواسطهء عمل ، بهتر ميتوان حقايق را گفت تا بواسطهء الفاظ . از اين‌رو بدون اينكه بتدوين فصول و ترتيب مواد ، و بالجمله ذكر الفاظ و كلماتى كه سرمايهء بدبختى اين مملكت ، و اسباب تشتت فرق و مايهء جلب قلوب عوام محسوب مىشود ، مبادرت نمايم ، خاطر هموطنان را مستحضر ميسازم كه باتكاء به نيت پاك و صحت عمل خود ، و باستظهار احساسات و حوائج عمومى پروگرام خود را به دو جملهء ذيل محدود مىسازم : 1 - حفظ حقوق مملكت . 2 - اجراى قانون . در خاتمه از صميم قلب آرزومندم ، كه صميمىترين آمال و آرزوى من ، در ضمن حفظ اصول مشروطيت ، و تسريع افتتاح مجلس مقدس شوراى ملى ، و معاضدت نمايندگان ملت در اجراى جملات فوق ، بمورد اجراء و عمل گذارده شود . ضمنا ، بلطف خدا متمسك و اميد است كه عموم هموطنان عزيز ، بنوبهء خود ، در پيشرفت اين عقيده ، قلبا به من كمك نمايند . » « رئيس الوزراء و فرماندهء كل‌قوا - رضا » جلوگيرى از تشبثات بخارجى يكى از گرفتارىهاى زمامداران ايران ، در دورهء مشروطيت و حتى دورهء مظفر الدين شاه ، روابطى بود كه اشخاص متفرقه براى پيشرفت مقاصد خصوصى خود ، با سفارت‌خانه‌ها بخصوص سفارت روس و انگليس ، دست و پا كرده بودند . به علت همين روابط ، كمتر كارى بود كه به مجرد مطرح شدنش ، دچار چندين فقره توصيه و سفارش ضد و نقيض ، از طرف سفارت‌خانه‌هاى مختلف ، حتى اطريش و مجارستان هم بوسيلهء منشى با شيش نشود . اين سفارشات ، كه در اوايل امر ، صورت خواهش و توصيه داشت ، كم‌كم به شكل امر و تحميل اراده درآمده ، و سفارتخانه‌هاى خارجى را مركز واقعى قدرت دولت وانمود كرده ، بوسيلهء تحميل رئيس الوزراءها ، بر شاه و چپاندن وزراء برئيس الوزراءها و بار كردن عمال و حكام ، بر وزراء گشته بود . وزراء ، و حتى رئيس الوزراءها ، سهل است وجيه المله‌هاى آنها هم چون امامزاده‌هائى